skrót, heurystyka, myślenie

Heurystyki, czyli nasze myślowe skróty

przez Magda

Heurystyki, czyli nasze myślowe skróty

Każdy z nas w swoim codziennym życiu nie raz posłużył się heurystyką. Czym takim są heurystyki? Do czego i dlaczego ich używamy? O tym krótko w dzisiejszym artykule 🙂 .

Informacje, wszędzie informacje …

Według Bogdana Wojciszke heurystyka jest to uproszczona reguła myślenia, dzięki której możemy formułować sądy bez analizy wielu informacji, które tego sądu dotyczą (Wojciszke, 2011). Inni autorzy – Amos Tversky i David Kahneman opisują heurystyki jako „drogi na skróty”, które pomagają przetwarzać informacje (Wojciszke, 2011).  „Słownik pojęć psychologicznych” Wydawnictwa Charaktery opisuje heurystykę jako „umiejętność wykrywania nowych faktów i związków między nimi” (Krzemionka, 2017, s.91).

Heurystyki są przydatne we współczesnym świecie, gdzie na każdym kroku „zalewa nas” fala informacji, newsów, obrazków. Musimy filtrować informacje,  których w przestrzeni publicznej jest całe mnóstwo. Dzięki heurystykom możemy szybko wydać opinię, znaleźć związek między wydarzeniami czy faktami. Pamiętać jednak należy, że heurystyki nie zawsze są poprawne i zgodne z zasadami logiki.

Trzy rodzaje heurystyk wg Tversky’ego i Kahnemana

Heurystyka dostępności

Heurystyka dostępności – to ocena wydarzeń i prawdopodobieństwo ich wystąpienia na podstawie tego z jaką łatwością przychodzą nam do głowy przykłady tych wydarzeń. Inaczej można powiedzieć, że dzięki heurystyce dostępności oceniamy otaczającą nas rzeczywistość, wydarzenia na podstawie własnych doświadczeń. Uznajemy za bardziej prawdopodobne zdarzenia, które łatwiej jest nam odnaleźć w pamięci, przywołać do świadomości.

Przykład: Często oceniamy lot samolotem za bardziej niebezpieczny, niż jazda samochodem, mimo, iż transport samolotowy uchodzi za jeden z najbezpieczniejszych na świecie rodzajów transportu. Jednak wydając taki sąd mamy w pamięci katastrofy samolotowe, w których ginie jednocześnie duża liczba ludzi i porównujemy je do wypadków samochodowych, w których ginie zazwyczaj „tylko” pojedyncze lub kilka osób.

Heurystyka zakotwiczenia – dostosowania

Heurystyka zakotwiczenia – dostosowania „polega na tym, że oceniając jakąś wartość liczbową (liczbę przypadków, częstość, prawdopodobieństwo), obieramy za punkt wyjścia łatwo dostępną, np. podawaną przez innych liczbę, a następnie modyfikujemy ją stosownie do kontekstu i swojej wiedzy” (Wojciszke, 2011, s. 90).

Przykład: Dobrym przykładem jest tutaj negocjacja cen, gdzie naszą „kotwicą” jest cena wyjściowa, np. samochodu, a „dostosowanie” to znajomość przez nas faktycznej wartości pojazdu. Dzięki zakotwiczeniu znamy pozycję wyjściową do negocjacji cenowych, a wiedza na temat faktycznej wartości przedmiotu pomaga nam w negocjacjach cenowych.

Heurystyka reprezentatywności

Heurystyka reprezentatywności – dzięki niej możemy zaklasyfikować rzecz, wydarzenie, osobę itd. według jej podobieństwa do typowego przykładu, takiej rzeczy, wydarzenia, egzemplarza danej kategorii. Opiera się ona na podobieństwie do prototypu.

Przykład: Kategoryzacja ludzi względem wykonywanego przez nich zawodu.

„Ja wiedziałem, że tak będzie”, czyli uwaga na heurystyki

Trzeba pamiętać, że heurystyki nie zawsze prowadzą do pewnych, poprawnych wniosków. Wiążą się one często z deformacjami poznawczymi i błędnym wnioskowaniem, jak np. w podanym przy heurystyce dostępności przykładzie z niebezpieczeństwem transportu lotniczego.

Przykładem może być rodzaj zniekształcenia pamięci – „Złudzenie mądrości wstecznej” (Fischhoff, 1975). Jest to poczucie, że wiedziało się wcześniej, że coś się wydarzy, po tym kiedy wydarzenie już ma miejsce. Jeszcze przed wydarzeniem miało się świadomość jego nieuchronności. Jednak gdyby wydarzenie się nie sprawdziło, nie miałoby miejsca, to nikt by nie wspomniał, że „wiedziałem, że tak będzie”.

Źródła:

Wojciszke, B., (2011). Psychologia społeczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Krzemionka, D. (2017). Słownik pojęć psychologicznych do wykorzystania w rozmowach z partnerem, szefem, przyjacielem a nawet wrogiem. Kielce: Wydawnictwo Charaktery.

Zapraszamy również do naszych notatek, które mogą przypaść do gustu studentom psychologii i nie tylko 😉

Jeśli chcesz na bieżąco śledzić nowości na stronie zapraszamy na nasze profile społecznościowe: IG i FB.

 

Może Ci się również spodobać

Zostaw komentarz

Ta strona używa ciasteczek by dostosować ją do Twoich potrzeb. Rozumiem Dowiedz się więcej